Che cinema a Sena in via di Mati cun Testa Bèla,Omo e Maiu Maiu
LA VIDEOLETTURA DEL RACCONTO

Finalmente sem amò chi a cüntàsla sü in dla nosta parlàda di bèi tempi che furono, o mei di tempi ch’ ièn amò, parché fin che gh’è al dialèt gh’è speransa. El vira si o no? Son andài al mè paiš, a fa du pàsi in dla via due son nasüd e in dal guardà da chi e da dlà ma parìva da ved al cinema d’una volta, quel chi fèvu dü o tri soci in di sir d’aùst, quand al caldòn al rüšèva la gent föra ad cà fin a tardi. Sü cal giurnàl chi iàn parlàd pr’una smàna dal cinema ad Venesia: odìu, ad Venesia g-n’è apéna vüna al mùnd, ma al cinema l’è no una scupèrta par nüm ad Sena.

In via Virgilio gh’è vot curtilìn cumunicànti fra d’lùr due sa fèva al cinema una sira sì e vüna no. E propi par quel l’an ciamàda “la via di Mati”. In dì sir d’estàd, quand i farfalòn i girèvu intùrn ai lampiòn e i panaroti ièru grosi tame pasarìn, na sücedèva dal bèl. Una volta ga pensèva “Testa Bèla” a fa al cinema, la sira dopu l’èra “Omo”, pö tuchèva a “Maiu Maiu”: sempàr lùr trì, le “ tre star” di ani Cinquanta e Sesanta.

“Testa Bèla” al fèva no i turtéi ma al mitèva šu al banch dal furmai ai marcà e a la sira al buèva che l’èra un piašè, pö a l’ustarìa al diventèva gröu e al tribülèva quest e quel. Quand andèva in let pién mè una lögia al fèva da mat: se al fèva vulà i piati, al so višìn Salvaderi al cumincèva a sunà la fisarmonica par nun sent a vušà, e un quaidün andèva a ved se so surèla Rušèta la stèva ben.

“Omo Più”, grand e màgar cum l’èra, cun šu dü bicéri al fèva al cinema cun so mà Mariéta. Ma saltèva in pé so pà Bigiòn cul bastòn in man, alùra andèva föra ad cà e al sa trèva in tèra cui bràsi vèrti tame al Signùr in cruš. Nisün l’èra bon da tiràl sü a péš mort, lü al fèva i vérsi da mat e al sa trèva da chi e da là, alùra tuchèva ciamà la guardia. Rüèva Picelàno, grand e seri a pasi lunghi, in divisa e cul capél in testa, cun la vuš franca al ga dèva al leva: «Sa fèt lì šlungàd šù tame un bis? Mövàt, leva in pé a la švèlta!». E a “Omo” la mata la ga pasèva al volo.

La tèrsa star l’èra “Maiu Maiu” cal taièva i piant cun so pà Pinìn. L’èva ciapàd, sa sa no cùme, la patente e al fèva al cinema in ca parché al vurèva la machina: tüti i so soci a gl’èvu, apéna lü l’èra sensa. E dai e dai, è ruàd una Simca Mille növa fiamante! L’èra tüta culùr aranciòn, a g-n’èra miga cumpagn in gir, e a Maiu ga ridìva i ögi e anca i didi di pé, tant l’èra urgugliùš da fala ved a nüm fiöi: «Vara chi, ah?» E al ta guardèva cume a spetàs un cumplimént. «L’è una mila, sent che mutùr!». Nüm la sinsignèvam e lü la mitèva in moto: «Vruuummm, vruuummm...». Ma al partiva mai, ga piašèva fa sent al burdèl che gnèva föra dal tüb da scapamént. La Simca Mille l’èra davanti a l’üs ad cà sua e a un bèl mumént so mà Rušìna l’è gnüda sü l’üs a bravàgh. L’èra un dunòn cun dü brasi tame un om: «L’èt gnamò finìda? Vöt fat bravà dla gent? Va sü e va!». Cume Maiu al s’è setàd al vulànt, tüti s’èm fai da part cuntra i müri dla vìeta. Lü l’a mis indrén la marcia, gh’è scapàd al pè da la frisiòn, la Simca l’è scatàda via e la s’è fermàda dopu seš metri cuntra l’üs dal Pèp. Al Pèp cun sü i uciài l’a fai l’ugialìn dala finestrìna: «Ch’èl?» L’auto la gh’èva una gnüca sul müš, ma Maiu l’èra in cunfusiòn e al gnèva šù no: tüt sudàd e vergugnùš par la figuràsa, l’èra bon pü da metla in moto e tantomeno da fa la retro. Intant s’è fai un cròcul d’avantùri gnüdi föra dal Trianòn dopu ch’ iàn sentüd al bot. In dal ved Maiu c’al sèva pü due giràs, iàn cuminciàd a rid e a dagh la bala. «Eehh, sa ghìu da rid, vara chi... Dèm una màn che g’o da andà a fa bèl!». Quatar soci iàn rušàd indré la Simca e Maiu a la fin l’è partìd in prima fin in fund a la via e sempar in prima fin su la strada in piàsa: al mutùr al fèva un burdèl da di no, la parìva la vùš d’un cristiàn che gnèva strangulàd. Quei setàdi föra dal “Cafè dal luinè” ièn saltàdi in pé tame una mola.

Ma gh’è da savè che a Sena sa girèva anca al cinema cun la pelicula. In di ani Sesanta al merculdì, al venerdì, al sabàt e a la duminca da sira Gurlìn al fèva andà al cinema in dal salòn dadré dal municipi. Al martedì quand al pasèva in piàsa ga dumandèvam: «Che cinema gh’è dumàn?» E lü: «Gh’è un fi-fi-fi-fi-filmòn!». Nüm s-ciupèvam a ridagh in facia ma lü s’la ciapèva no. Al merculdì, come vidèvam sul mür al cartlòn a culùri cun Maciste e Ursus, andèvam in seš o sèt a ved al film. Ma quand l’èra a mità sa pudèva mai savè cume la storia la ‘ndèva a finì, parchè ogni dü par tri la pelìcula la sa fermèva. Nüm cumincèvam a vušà e Gurlìn dal finestrìn in volt due al fèva andà la machina na dišèva: «Un mi-mi-mi-minùt, un minùt!». Alùra pichèvam i pè sul taulòn ad legn e lü al gnèva šu dla scalèta e al rüèva in dal salòn a bravàn. Ma nisùn la ciapèva sul seri: ogni du paròl al sa insaplèva, nüm a ridént andèvam avanti a fa saltà i cadarghìn ad legn püsè che prima. A cal punto lì capitèva di volt che ruèva in sala tame un treno Rušìna, la so dona: granda e ben misa, cui cavéi negri tiràdi indrè, la facia rabiuša e dü ogi ad fögh. Mi sprufundèvi sùta la pultrunìna par nun ved i so ögi che i ta fisèvu cun cativéria sensa mai mövas: «Ti e ti, vurìu andà föra sübat?». In dü minuti tašèvam e calèva al silensio, sa scundèvam tüti dadré ai sedii schisi mè guanti! Gurlìn al sistemèva la pelìcula e Maciste al cumincèva a trà šu i culòn dal palàsi e a tragh in testa ai Romani i cübi ad cimént tame niente fosse: al masèva, inda par lü, dai cinch ai deš suldà a la volta. Nüm fèvam al tifo par Maciste e ‘ndèvam a cà cuntenti e sudisfi.

n

DIZIONARIETTO

Avantùri: avventori, clienti.

L’a fai al cinema: ha tribolato tutti.

Sta schis mè un guant: stare schiacciato come un guanto, stare zitto, far finta di nulla.

Al sa insapèla a parlà: si insabbia nel parlare, si dice di uno che tartaglia.

La via di Mati: la “via dei matti” così era popolarmente chiamata via Virgilio per alcuni originalissimi abitanti.