Storia ad Güsafàm e dla pora dona dal Bot
LA VIDEOLETTURA DEL RACCONTO

Quando la frazione di Senna Lodigiana contava cento abitanti, la politica scaldava gli animi in occasione delle piene del Po e la voce delle donne - che magari rivelavano verità scomode - veniva sottovalutata

In dla Bàsa gh’èm di paròl ch’ iàn ciapàd un’andàna e tanti i san no al parché. A parte i scumàgn fiurìdi dapartüt tame l’èrba salìna bišiàda dal bis cla cresèva süi riu d’una volta, cun nüm fiöi c’la ciücévam tame la mana.

Adès va spiegarò vüna da chi paròl là, una facénda végia quaši cume la mè età, ma cla casca ben sul discùrs che sèram adré a fa e cl’è restàda in dla nosta parlàda da tüti i dì.

. Il dialetto sul "Cittadino" Sa da savè lü, l’è tame la pora dona dal Bot!Storia di un modo di dire

Prima pro vurarési dì una roba. Questa che adès scrivi l’è una brìša picinina picinina d’una storia püsè lunga che o fai che finì da scriu. Da un an e meš son ciapàd da mat, dì e not la mè testa la va a Güsafàm. Vurìu savè al parché? Parché ma son mis in dla crapa da truà in che an è stai mis šù la prima preda dla frasiòn ad Sena. Vurèvi savè quand la gent l’a cuminciàd a vìu in da cal paišìn lì indùe incö gh’è una setantìna ad persùn, ma cent ani fa a g-n’èra pusè ad taršént. La frasiòn da pé ad l’aršu l’è una fila ad cà püsè recenti da tüti i casìnagi intùrn chi gh’èru bèle mila ani fa. L’Agnelli l’a scrit che Güsafàm l’an trai in pè a la fin dal Setcént. L’è no un paiš antich e nisùn da quei che stüdia e scriu l’è mai stai bon da dagh una data preciša. Alùra ma son mis adrè a cercà su cal libar chi e su quel là, a fa pasà numi su numi, an pr’an e intant ma gnèva davanti ai ögi un po’ ad soci dla Basa, vün püsè simpatich a dl’oltar: ma parìva da fai cunténti a savè digh quand la so famiglia l’è ruàda a Güsafàm. Ma son vist davanti Pino al mecanich e so fradél Rino carpanìn, al pituròn, al luisìn, Cècu l’oca, Antonio e ‘Ngiulètu Cerioli, Vitori al cucu, al bèch, cavrìn, Mariu madona, Italo Ursi e Leardo.

E dai e dai, canda la mè rušìn a gl’o fai! La storia ad Güsafàm e di casìn dla Bàsa ad Sena l’è prùnta. Adès ma piašarés fala stampà in un libar cun la vita e i numi da tüta cla brava gent che a sudàd e lauràd mè ašu da là da l’aršu, in di bùschi e adré a Po, cùl perìcul da fadigà par gnent tüti i volt che ‘l Po al ven sü e al fa scapà la gent. Mah, vidarém. Ben, adès turni indré un pàs par spiegà che in da cal méntar che cerchèvi numi e cugnùmi g’o vüd la furtùna da truà la storia d’una dona che stèva al Bot, diventàda famùša sensa savèl.

Da cla frasiòn lì, una volta piena ad vita tame pochi òltar, gh’è pü gnanca una preda: l’è sparìda dal tüt un cinquant’ani fa. Ma in dal 1951 l’èra pusè viva d’un pés e in dal ’61 i giùn i ‘ndèvu al Bot a balà a la dumìnca. Apéna pasàd la Cà di Titìn, ta scavalchèvi l’aršu e ta s’èri al Bot, che l’èra in guléna in facia a la strada che pö va a la Belaguarda. La strada bianca che incö l’è un santirulìn di campi, alùra la pasèva in meš a dù fil ad cà pien ad gent. Gh’èra cent abitanti e adritüra dù ustarii due sa büèva, sa fèva afàri e sa balèva: l’osteria della Speranza e l’osteria delle Barchette, gh’èra gent che fèva al pescadù e i barchiröi, quei che laurèva la tèra e i rešgòti. Al Bot l’èra sùta la parochia ad Güsafàm e un an al pret l’a trai in pé la prucesiòn solenne cun la benedisiòn dla statua ad sant’Agnéš patròna di barcaioli dal Bot.

La festa l’èva inventàda par tegn bon e ligàdi a Güsafàm cla gent là che, gnan a fal apòsta, i avarésu vursüd stà cun Sena. Ma al diàul vestìd ad rùs al ga mis al šanfìn. Dopu pochi smàn è gnüd sü ‘l Po e tüti i cà ièn andai sùt acqua, cun la gent cl’è scapàda sui teci. La nutìsia, sa sa no cume mai, l’è finìda sui primi pagin di giurnài e da Milàn è ruàd al Bot un dirigént comunista a ved quel ch’èra sucès. Cal tal là al s’è fai intervistà e l’a spiegàd ai giurnalisti che la culpa dl’inundasiòn l’ èra dal guèrn e dla ceša.

A chi tempi là al Bot e a Güsafàm gh’èra poch laurà e pién ad comunisti. I “rùsi” iàn cuminciàd a dì in gir che la prucesiòn l’èra stai inütil e a parlà mal ad sant’Agneš e dal Signùr. Secund lùr sant’Agneš, cl’èra stai purtàda in spala in meš ai cà avanti e indré, la gh’èva la culpa d’avè no fai al miràcul da fermà l’acqua dal Po! L’avarésu mai dì! Al pret ad Güsafàm l’a ciamàd i capuriòn rùsi e al ga fai la predica a müš a müš, ma lur gnent, i s’èn misi adrè a digh i parulàs. Un quaidün l’èra bèle prunti a möu i man quand è saltàd sü una dona miga trop giùna cul scusàl negar e al riòt in testa c’la s’è fai avanti a dì la sua: «L’ è no cùlpa né d’ sant’Agnéš né dal Signùr né dal guèrn, la cùlpa l’è di omi dal Bot che iàn riparàd no l’àršu!».

L’èra la vrità, ma i omi i vurèvu no séntasla dì. Da cla volta là, par dì d’una persùna da poch, un puvrét e un sa gnent, è restàd in dla parlàda: “l’è tame la pora dona dal Bot”. Iu vist cume la gira ? Anca incö tan volt l’è la stésa sùlfa, o anca peg. Gòia aršòn si o no?

Ps: a prupòsit dal libar. Sa trövi un po’ ‘d soci chi ga stàn, ma putàrdia, al lìbar sa pudarés stampàl par dabòn! E tüti i legiarésu la storia di persùn ch’iàn trai in pé Güsafàm e Sena e iàn purtàd la vita in tüta la Bàsa, prima d’andà via in cèrca ad furtüna.

DIZIONARIETTO

Bot: Botto, frazione di Senna Lodigiana

l’èrba salìna: erba spontanea che sa di sale

un’andàna: una direzione

santirulìn: sentierino

la ciücévam tame la mana: la succhiavamo come fosse manna caduta dal cielo

canda la mè rušìn: perbacco!

a müš a müš: faccia a faccia

scusàl negar e al riòt: grembiule nero e fazzoletto in testa

barchiröi e rešgòti: barcaioli e boiscaioli

la crapa: la testa

© RIPRODUZIONE RISERVATA